Naszym rozmówcą jest Qing Li: ekspert w dziedzinie medycyny lasu oraz immunologii, uznawany za jednego z pionierów badań nad wpływem natury na zdrowie człowieka. Profesor kliniczny w Nippon Medical School w Tokio. Twórca i lider forest medicine – interdyscyplinarnego obszaru badań analizującego wpływ środowiska leśnego na zdrowie.
Co sprawiło, że zainteresował się Pan shinrin-yoku?
Urodziłem się w małej wiosce w Chinach. Od dzieciństwa kocham przyrodę i lasy. Później ukończyłem Uniwersytet Medyczny Shanxi w Chinach, a w 1988 r. przyjechałem do Japonii i rozpocząłem studia na Uniwersytecie Kagoshima. W maju tego samego roku spędziłem tydzień pod namiotem z przyjaciółmi na Yakushimie — niewielkiej, pięknej wyspie w prefekturze Kagoshima, porośniętej bujnymi, zielonymi lasami. Podczas pobytu na Yakushimie cisza, piękne krajobrazy, łagodny klimat, wyjątkowo przyjemny zapach oraz świeże, czyste leśne powietrze sprawiały, że czułem się bardzo szczęśliwy i odprężony. Przekonałem się wówczas, że kąpiele leśne są niezwykle ważne dla zdrowia człowieka. Ta fascynująca i inspirująca podróż wywarła ogromny wpływ na kierunek mojego życia i późniejszych badań.
Moją specjalnością jest medycyna środowiskowa. Na Uniwersytecie Kagoshima oraz w Nippon Medical School badałem wpływ substancji chemicznych obecnych w środowisku oraz wpływ stresu i stylu życia na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz zdrowie człowieka. Interesuje mnie oddziaływanie wszystkich czynników środowiskowych na zdrowie.
Prowadziłem także badania na Uniwersytecie Stanforda nad granulizyną – białkiem przeciwnowotworowym występującym w ludzkich komórkach NK, czyli naturalnych komórkach cytotoksycznych. Opracowałem metodę pomiaru jej poziomu w komórkach NK. Metoda ta w dużym stopniu przyczyniła się do późniejszego rozwoju badań z zakresu medycyny leśnej. Ze względu na moje doświadczenie, gdy w 2004 r.
Japońska Agencja Leśna powołała zespół badawczy zajmujący się kąpielami leśnymi, zostałem zaproszony do udziału w nim jako jeden z jego głównych członków.
Chcę wiedzieć, dlaczego tak dobrze czujemy się w lesie. Na czym polega moc drzew, dzięki której stajemy się zdrowsi i szczęśliwsi? Dlaczego sam spacer po lesie sprawia, że odczuwamy mniej stresu i mamy więcej energii? Niektórzy badają lasy. Inni zajmują się medycyną. Ja badam medycynę leśną, aby poznać wszystkie sposoby, dzięki którym spacery po lesie mogą poprawiać nasze samopoczucie.
Czym właściwie jest kąpiel leśna i czym różni się od zwykłego spaceru po lesie?
Shinrin w języku japońskim oznacza „las”, a yoku — „kąpiel”. Angielskim odpowiednikiem terminu shinrin-yoku jest „kąpiel leśna”. Kąpiel leśna oznacza zanurzenie się w atmosferze lasu, czyli doświadczanie go wszystkimi zmysłami. Nie jest to forma ćwiczeń, wędrówka ani jogging. To po prostu przebywanie na łonie natury i nawiązywanie z nią więzi za pośrednictwem wzroku, słuchu, smaku, węchu i dotyku.
Kąpiele leśne wykorzystują lecznicze oddziaływanie lasów, aby wspierać zdrowie człowieka i zapobiegać chorobom. Są niczym most: gdy otwieramy nasze zmysły, shinrin-yoku pomaga nam pokonać dystans dzielący nas od świata przyrody.
Co dzieje się z naszym organizmem, kiedy zanurzamy się w leśnym środowisku?
Kąpiele leśne wzmacniają funkcjonowanie układu odpornościowego, obniżają poziom hormonów stresu, poprawiają jakość snu, mogą zapobiegać depresji, obniżają ciśnienie krwi i tętno, a także mogą znajdować zastosowanie w rehabilitacji. Praktyka w parkach miejskich również korzystnie wpływa na zdrowie człowieka.
Dzięki łagodzeniu stresu i wzmacnianiu funkcjonowania układu odpornościowego kąpiele leśne mogą pomagać w zapobieganiu chorobom związanym ze stylem życia, takim jak nadciśnienie tętnicze, depresja, choroby serca, zaburzenia snu, przewlekła obturacyjna choroba płuc oraz niektóre nowotwory.
Jakie są dziś najsilniejsze dowody naukowe na to, że kontakt z lasem rzeczywiście wpływa na nasze zdrowie?
Stres może osłabiać funkcjonowanie układu odpornościowego i przyczyniać się do rozwoju wielu chorób oraz zaburzeń, takich jak nowotwory, nadciśnienie tętnicze, depresja, choroby układu krążenia, w tym zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, w tym krwotok mózgowy, choroba wrzodowa żołądka, otyłość, alkoholizm, zaburzenie lękowe z napadami paniki, zaburzenia odżywiania i wiele innych.
Z drugiej strony shinrin-yoku może łagodzić stres, obniżać poziom hormonów stresu oraz wzmacniać układ odpornościowy. Kąpiele leśne obniżają poziom hormonów stresu, takich jak adrenalina, będąca głównie wskaźnikiem stresu psychicznego, noradrenalina, wskazująca przede wszystkim na stres fizyczny, oraz kortyzol, którego poziom może odzwierciedlać oba rodzaje stresu.
Czy potrafimy powiedzieć, co dokładnie odpowiada za te korzyści?
Jest to wynik łącznego oddziaływania środowiska leśnego na pięć zmysłów. Wzrok – zieleń i leśne krajobrazy. Węch – charakterystyczne przyjemne zapachy, leśne aromaty i fitoncydy. Słuch – odgłosy lasu i śpiew ptaków. Dotyk – dotykanie drzew i zanurzenie całego ciała w atmosferze lasu. Smak – jedzenie darów lasu i odczuwanie smaku świeżego, leśnego powietrza. Bardzo ważne jest również głębokie oddychanie. Podczas kąpieli leśnej należy więc wykonywać głębokie oddechy tak często, jak to możliwe.
Czy każdy las działa na nas w podobny sposób?
Korzyści płynące z kąpieli leśnych zależą od wielkości drzew, gęstości drzewostanu oraz całkowitej powierzchni lasu. Im większe drzewa, gęstszy drzewostan i rozleglejszy obszar leśny, tym silniejsze mogą być efekty kąpieli leśnej. Lasy iglaste wydzielają duże ilości fitoncydów, czyli substancji zapachowych, dzięki czemu szczególnie intensywnie oddziałują na zmysł węchu. Z kolei lasy liściaste wywierają natomiast silny wpływ wizualny.
Jak powinna wyglądać pierwsza kąpiel leśna osoby, która nigdy wcześniej jej nie praktykowała?
Mam kilka wskazówek dla osób rozpoczynających przygodę z kąpielami leśnymi. Zaplanuj kąpiel leśną stosownie do swoich możliwości fizycznych i unikaj nadmiernego zmęczenia. Jeśli masz do dyspozycji cały dzień, spędź w lesie około czterech godzin i przejdź mniej więcej 5 km. Jeśli masz tylko połowę dnia, pozostań w lesie przez około dwie godziny i przejdź mniej więcej 2,5 km. Odpoczywaj, gdy poczujesz zmęczenie, a kiedy odczuwasz pragnienie, napij się wody lub herbaty. Doświadczaj kąpieli leśnej wszystkimi pięcioma zmysłami. Znajdź miejsce, które ci się podoba, usiądź w nim na chwilę i poczytaj albo podziwiaj krajobraz. Jeśli to możliwe, po pobycie w lesie skorzystaj z kąpieli w gorącym źródle.
Wybierz trasę odpowiednio do swoich celów. Jeśli chcesz wzmocnić odporność, w tym aktywność komórek NK, zalecany jest trzydniowy wyjazd obejmujący dwa noclegi. Jeśli zależy ci wyłącznie na odprężeniu i złagodzeniu stresu, wystarczy wybrać się na jednodniową wycieczkę do zalesionego parku w pobliżu miejsca zamieszkania. Pamiętaj, że kąpiele leśne mają charakter profilaktyczny – jeśli zachorujesz, najpierw skonsultuj się z lekarzem.
Ile czasu trzeba spędzić w lesie, żeby odczuć jego dobroczynny wpływ?
Relaksujące działanie kąpieli leśnej rozpoczyna się po około 20 min, a maksymalny efekt osiąga po dwóch godzinach. Aby osiągnąć korzyści w postaci wzmocnienia odporności, należy spędzić w lesie co najmniej sześć godzin.
Gdzie przebiega granica między praktyką wspierającą zdrowie a leczeniem, które wymaga pomocy specjalisty?
Kąpiele leśne jako nowa forma medycyny profilaktycznej mogą pomagać w zapobieganiu niektórym chorobom i zaburzeniom, takim jak depresja, zaburzenia lękowe, nadciśnienie tętnicze, choroby serca oraz zaburzenia snu. W przyszłości mogą również znaleźć zastosowanie w medycynie klinicznej jako metoda wspomagająca leczenie niektórych chorób związanych ze stylem życia. Wykorzystywanie kąpieli leśnych w leczeniu tych schorzeń wymaga konsultacji i nadzoru lekarza.
Czy w czasie badań nad shinrin-yoku odkrył Pan coś, co Pana szczególnie zaskoczyło?
Kąpiele leśne mogą wzmacniać funkcjonowanie układu odpornościowego poprzez zwiększanie aktywności komórek NK, ich liczby oraz poziomu białek przeciwnowotworowych. Efekt ten może utrzymywać się nawet przez 30 dni.
Czy uważa Pan, że w przyszłości lekarze będą mogli zalecać pacjentom kontakt z naturą tak samo, jak dziś zalecają aktywność fizyczną?
Tak. Kąpiele leśne mogą zostać włączone do medycyny rehabilitacyjnej, ponieważ sprzyjają poprawie zdrowia i ogólnego dobrostanu. Jednym z ograniczeń jest to, że shinrin-yoku nie objęto ubezpieczeniem zdrowotnym. Przyszłe badania będą prowadzone w ramach szerszej współpracy międzynarodowej, aby zgromadzić więcej dowodów naukowych i doprowadzić do objęcia kąpieli leśnych refundacją.
A co z ludźmi mieszkającymi w dużych miastach, którzy nie mają lasu na wyciągnięcie ręki?
Takie osoby mogą korzystać z kąpieli leśnych w parkach miejskich. Nasze badania wykazały, że dzięki temu zmniejsza się poziom lęku, przygnębienia, złości, zmęczenia i dezorientacji, a jednocześnie zwiększa poczucie energii i witalności. Kąpiele leśne w parkach miejskich wywierają jednak słabszy wpływ na funkcjonowanie układu odpornościowego.
Mieszkańcy dużych miast mogą również korzystać z aromatów pochodzących z drzew, aby poprzez węch ponownie nawiązać kontakt z naturą i doświadczać w ten sposób jednego z elementów kąpieli leśnej.
***
Autor przyjechał do Polski, aby wziąć udział w kongresie zorganizowanym w ramach projektu „Zaopiekowani w stresie – natura źródłem zdrowia psychicznego”, współfinansowanego przez Narodowy Instytut Wolności w ramach edycji programu NOWEFIO 2024. Organizatorem wydarzenia jest Fundacja Instytut Psychologii Stresu.
- Rozmawiała: Joanna Kwolek
- Tekst ukazał się w numerze 10/2026 Magazynu VEGE
