Podobnie jak w przypadku kondycji fizycznej, dobra kondycja emocjonalna to nie tylko brak zaburzeń. Fragment książki „Sprawność emocjonalna” (wydawnictwo Sensus).
Gdy rozwijałam swoją koncepcję dotyczącą zmiany podejścia do zdrowia psychicznego na bardziej zbliżone do sprawności i kondycji fizycznej, zaczęłam używać terminu „emocjonalny fitness”. Bycie sprawnym emocjonalnie obejmowałoby umiejętność tworzenia i utrzymywania znaczących i satysfakcjonujących relacji z rodziną, przyjaciółmi, partnerami, współpracownikami i samym sobą, a także ogólne poczucie zadowolenia z życia i jego kierunku.
Zastanawiałam się, jakich narzędzi potrzebuje człowiek, aby osiągnąć ten stan. Przeprowadziłam wywiady z psychologami i przedsiębiorcami, którym zadałam szereg pytań, aby dowiedzieć się, jak według nich wygląda i czuje się osoba zdrowa emocjonalnie. Rozpoznałam siedem cech, które łączą takich ludzi.
Uważność
Wielu terapeutów, z którymi rozmawiałam, podkreślało znaczenie tolerowania dyskomfortu. Zdrowi emocjonalnie klienci potrafią znieść pewien poziom niepewności, ponieważ bez umiejętności radzenia sobie z niewygodnymi sytuacjami rozwój jest praktycznie niemożliwy. Przedsiębiorcy również potwierdzali tę cechę. Założenie firmy od podstaw graniczy prawie z niemożliwością, a po drodze nieuniknione są odrzucenie i niepewność, więc umiejętność znoszenia wzlotów i upadków w życiu i biznesie jest niezbędna do osiągnięcia sukcesu. Ta prosta (choć niezwykle trudna w praktyce) umiejętność poczucia się bardziej komfortowo w dyskomforcie to uważność.
Ciekawość
Obie grupy wskazały nadwrażliwość na krytykę i postawę obronną jako przeszkodę w osiągnięciu zdrowia emocjonalnego. Terapeuci zauważyli, że ich klienci często przychodzą do nich nie dlatego, iż chcą się zmienić, ale ponieważ mają nadzieję, że terapeuta powie im, jak zmienić wszystkich wokół. Chcą utrzymać swoje mechanizmy obronne i robić dokładnie to, co robią, ale czuć się z tym lepiej. Jednak oznaką zdrowia emocjonalnego jest moment, w którym osoba zaczyna rozumieć, że „och, to ja muszę się zmienić; muszę być gotowy wziąć odpowiedzialność za to, jak się zachowuję, jeśli chcę, żeby coś się zmieniło wokół mnie”. Przedsiębiorcy doceniali tych, którzy zadawali dużo pytań i szczerze chcieli wiedzieć, co mogą zrobić, aby lepiej wykonywać swoją pracę i skuteczniej wspierać innych. To właśnie branie odpowiedzialności za siebie zdobywało wysokie oceny. Tym aktem dążenia do rozwoju zamiast postawy obronnej jest ciekawość. Każdy czasem przyjmuje postawę obronną, ale aby przedkładać rozwój nad komfort, trzeba nauczyć się być ciekawym i zadawać pytania.
Samoświadomość
Trudno zmienić coś, o czego istnieniu nie wiemy. Jednak ludzie bardzo starają się nie poznawać pewnych prawd o sobie. Wielu terapeutów, z którymi rozmawiałam, wspomniało, że obserwowali postępy u swoich klientów dopiero wtedy, gdy ci zaczynali przyznawać się do swoich frustracji i stawali się bardziej otwarci na dostrzeganie tych części siebie, których wcześniej unikali.
Przedsiębiorcy z kolei przytaczali różne sytuacje obrazujące, jak najgorsi liderzy byli zupełnie nieświadomi wpływu, jaki wywierali na otaczających ich ludzi. Natomiast zdrowi liderzy potrafili wziąć odpowiedzialność za to, co wnosili do zespołu. To właśnie jest samoświadomość – zdolność zrozumienia swoich cech osobowości, czynników wyzwalających, uprzedzeń, mocnych i słabych stron oraz skłonności, które składają się na to, kim jesteś.
Odporność psychiczna
W moich badaniach często pojawiały się słowa takie jak determinacja i wytrwałość. Terapeuci postrzegali osoby zdrowe emocjonalnie jako zdolne do przezwyciężania niepowodzeń i porażek, ale nie w sposób bezmyślny. Ich zdrowi klienci potrafili doświadczyć trudnej sytuacji, uszanować to doświadczenie w sposób sprzyjający nauce (zamiast jedynie przetrwaniu) i w rezultacie się rozwinąć. Przedsiębiorcy podkreślali, jak ważne jest, aby lider potrafił trzymać się obranego kursu i nie poddawać się, bez względu na to, ile razy zostanie powalony.
Wspominali o umiejętności radzenia sobie z porażkami i niepopadania pod ich ciężarem w załamanie. To właśnie jest odporność psychiczna – zdolność odbijania się od dna, rozwoju i wyciągania wniosków z niepowodzeń, rozczarowań, porażek i trudnych doświadczeń.
Empatia
Terapeuci i przedsiębiorcy zgodzili się co do tego, że aby zachować zdrowie emocjonalne i utrzymywać wartościowe relacje, ważne jest troskliwe nastawienie oraz umiejętność regularnego stawiania się w sytuacji innych osób. Terapeuci zauważyli, że ich zdrowi emocjonalnie klienci byli chętni i zdolni do tego, aby pozwolić sobie odczuwać to, co czują otaczający ich ludzie. Zarówno terapeuci, jak i przedsiębiorcy dostrzegali potrzebę pewnego poruszania się w środowisku, w którym emocje odgrywają rolę, czy to w domu, czy w pracy. Kluczowa dla tworzenia międzyludzkich więzi jest umiejętność spotykania ludzi tam, gdzie się znajdują, a także chęć prawdziwego zrozumienia innych oraz troska o ich emocje. To właśnie jest empatia.
Komunikacja
Obie grupy podkreśliły znaczenie efektywnego dzielenia się pomysłami i myślami z innymi. Terapeuci opisywali swoich zdrowych emocjonalnie klientów jako osoby, które potrafią rozpoznać swoje uczucia i potrzeby, a następnie skutecznie je komunikować (zamiast oczekiwać, że inni będą czytać w ich myślach). Przedsiębiorcy podkreślali, jak ważna jest umiejętność jasnego przekazywania oczekiwań i wyznaczania celów, a jednocześnie bycie świetnym motywatorem. Wspominali także o umiejętności dawania – i przyjmowania! – konstruktywnej informacji zwrotnej. Jest to dobra komunikacja – umiejętność wyrażania słowami swoich potrzeb i oczekiwań jest kluczowa dla zdrowia emocjonalnego.
Zabawa
Ostatnia cecha zaskoczyła mnie, dopóki nie uświadomiłam sobie, jak bardzo jest oczywista. Terapeuci opisywali osobę jako zdrową emocjonalnie, jeśli potrafiła rozważać jakąś ideę bez nadmiernego przywiązywania się do niej. Ich zdrowi emocjonalnie klienci nie byli sztywni w myśleniu, nie postrzegali świata tylko w czarno-białych barwach i potrafili rozważać różne możliwe scenariusze. Przedsiębiorcy z kolei dostrzegali zdrowie emocjonalne u osób, które potrafiły swobodnie tworzyć pomysły, współpracować i dawać przestrzeń do kreatywności. Może to nie być oczywiste na pierwszy rzut oka, ale obie grupy mówią o tym samym: ważne jest, by umieć się bawić. zabawa może nie jest pierwszym słowem, które przychodzi ludziom do głowy, gdy myślą o zdrowiu emocjonalnym, lecz ostatecznie wiele terapii polega na uczeniu ludzi, jak się bawić – jak zrzucić ograniczenia i myśleć nieszablonowo. Umiejętność „dobrej zabawy z innymi” to lekcja, którą powinniśmy wynieść z przedszkola, jednak dla wielu dorosłych może to być nie lada wyzwanie.
- Tekst pochodzi z książki: Emily Anhalt, Sprawność emocjonalna. Jak wzmocnić 7 filarów zdrowia psychicznego, Sensus
- Tłumaczenie: Agnieszka Górczyńska
- Tekst ukazał się w numerze 9/2026 Magazynu VEGE
