Sztuczna inteligencja zmienia sposób pracy, komunikacji i przetwarzania danych. Czy równie mocno wpłynie na stan naszej planety?
Na każdym kroku widzimy, że sztuczna inteligencja, w tym generatywne modele takie jak ChatGPT, Gemini czy Bing AI, rozwija się w niezwykłym tempie. Sama w sobie ta nowa technologia jest neutralna, dlatego nie da się łatwo rozstrzygnąć, czy to szansa na bardziej ekologiczny świat, czy raczej nowe zagrożenie dla środowiska. Znaczenia nadaje to, kto, jak i do czego ją wykorzystuje. Ostatecznie to nie AI decyduje o przyszłości planety, lecz my – ludzie. Narzędzia mogą nam w tym po prostu pomóc, jeśli tylko dobrze je wykorzystamy.
Pochłaniacz zasobów
Nie ulega jednak wątpliwości, że AI napędza coraz więcej usług w sieci. Ogromne centra danych pracują w tym celu bez przerwy, zużywając niebotyczne ilości energii. To zaś może istotnie wpływać na całkowitą emisję gazów cieplarnianych. Do końca dekady ilość dwutlenku węgla uwalnianego przez centra danych może wzrosnąć ponad dwukrotnie.
Poza zużyciem energii modele AI wymagają ogromnych ilości wody do chłodzenia serwerów. Przykładowo samo centrum danych Microsoftu w stanie Iowa w 2022 r. wykorzystało 11,5 mld l, czyli tyle, ile rocznie potrzebuje 40-tys. miasto. To 34-proc. wzrost co roku, dlatego w skali globalnej problem staje się zatem coraz bardziej palący.
Modele generatywne, m.in. ChatGPT i Gemini, wymagają setek tysięcy energochłonnych procesorów. Krótki cykl życia sprzętu prowadzi do powstawania gór elektroodpadów (pisaliśmy o tym w poprzednim numerze „Vege”), a rzadkie surowce niezbędne do budowy serwerów pozyskuje się w warunkach obciążających środowisko. Niektóre prognozy wskazują, że zapotrzebowanie na energię dla sektora AI będzie rosło wykładniczo.
Walka o lepszą przyszłość?
Sztuczna inteligencja może pomóc w opracowaniu bardziej ekologicznych rozwiązań i wydajniejszym gospodarowaniu zasobami. Dzięki niej możliwe będzie m.in. bardziej precyzyjne przewidywanie zużycia surowców i optymalizacja produkcji zielonej energii.
Inteligentne zarządzanie energią
Już teraz systemy napędzane sztuczną inteligencją znajdują szerokie zastosowanie w optymalizacji zużycia energii. Dzięki zaawansowanym algorytmom analitycznym możliwe jest precyzyjne prognozowanie zapotrzebowania na nią, co pozwala na lepsze dostosowanie produkcji i dystrybucji. Świetnym przykładem jest wykorzystanie AI w inteligentnych sieciach energetycznych (tzw. Smart Grids), które dynamicznie zarządzają dostawami prądu, bazując na rzeczywistych i aktualnych potrzebach odbiorców.
Według najnowszego raportu International Energy Agency (World Energy Outlook 2024) sztuczna inteligencja może przyczynić się do ograniczenia strat energii w sieciach elektroenergetycznych nawet o 15 proc., jednocześnie zmniejszając potrzebę budowy nowych elektrowni. Co więcej, AI wspiera rozwój systemów magazynowania energii, dzięki czemu odnawialne źródła, takie jak wiatr czy słońce, mogą być wykorzystywane w sposób bardziej efektywny.
Redukcja emisji w przemyśle i transporcie
Można śmiało postawić tezę, że sztuczna inteligencja już teraz odgrywa kluczową rolę w redukcji emisji gazów cieplarnianych także w sektorze przemysłowym. Algorytmy AI analizują procesy produkcyjne, trafnie znajdując sposoby ich optymalizacji, co przekłada się na mniejsze zużycie surowców i energii. Według analizy Capgemini Research Institute („Climate AI: How artificial intelligence can power your climate action strategy”) przedsiębiorstwa wykorzystujące AI zmniejszyły emisję gazów cieplarnianych o 13 proc. i poprawiły efektywność energetyczną o 11 proc. w ciągu dwóch lat.
W branży logistycznej sztuczna inteligencja odgrywa kluczową rolę w optymalizacji tras transportowych, co przekłada się na mniejsze zużycie paliwa i redukcję emisji spalin. Jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów jest firma UPS, która wdrożyła system ORION (On-Road Integrated Optimization and Navigation). Działające w nim algorytmy AI analizują dane dotyczące ruchu drogowego, warunków pogodowych oraz harmonogramów dostaw, aby wyznaczyć najbardziej wydajne trasy. Według dostępnych danych system ORION pozwala zaoszczędzić około 10 mln galonów paliwa rocznie (około 37,85 mln l), co wyraźnie przyczynia się do zmniejszenia ogólnego śladu węglowego firmy.
Z kolei w lotnictwie AI wykorzystuje się do optymalizacji tras w celu redukcji emisji. Google we współpracy z American Airlines i Breakthrough Energy opracował system przewidywania powstawania smug kondensacyjnych. Podczas testów piloci, korzystając z prognoz przygotowanych przez narzędzia AI, unikali wysokości sprzyjających tworzeniu się smug, co pozwoliło zredukować ich występowanie o 54 proc. Chociaż takie działania wiązały się z 2-proc. wzrostem zużycia paliwa, to unikanie lotów powodujących smugi może istotnie zmniejszyć wpływ lotnictwa na klimat.
Zrównoważone rolnictwo i ochrona zasobów wodnych
Inteligentne systemy nawadniania wykorzystujące AI mogą zmniejszyć pobór wody w przemyśle rolniczym dzięki precyzyjnemu dostosowywaniu podlewania do rzeczywistych potrzeb upraw. Doskonałym przykładem są systemy nawadniania kropelkowego, które dostarczają wodę i składniki odżywcze bezpośrednio do strefy korzeniowej roślin w kontrolowanych, oszacowanych wcześniej ilościach. Według danych z Massachusetts Institute of Technology takie rozwiązania mogą zmniejszyć zużycie wody o 20–60 proc. proc. w porównaniu z tradycyjnymi metodami nawadniania powierzchniowego.
Skutki zmian klimatu
Sztuczna inteligencja odgrywa coraz większą rolę w kontekście środowiska, oferując narzędzia do analizy i prognozowania. Dzięki zdolności do przetwarzania ogromnych ilości danych w czasie rzeczywistym AI pozwala precyzyjnie modelować zmiany klimatyczne, identyfikować źródła emisji gazów cieplarnianych oraz monitorować wpływ działalności człowieka na ekosystemy.
Analiza przeprowadzona w Kenii, Burundi, Czadzie i Sudanie pokazuje, jak AI pomaga w monitorowaniu zmian środowiskowych i tworzeniu prognoz na przyszłość. To tam, w regionach szczególnie narażonych na skutki zmian klimatu, wdrażane są pierwsze narzędzia realnie zmieniające rzeczywistość mieszkających tam osób. Na przykład w Kenii powstała aplikacja MyAnga wykorzystująca precyzyjne modelowanie. Dzięki niej pasterze otrzymują powiadomienia, aby przygotować się na ryzyko wystąpienia suszy i lepiej rozplanować wypas stad na innych terenach. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że niektóre analizy wskazują na potencjalne ryzyko związane z rosnącym zużyciem energii przez systemy AI, co może paradoksalnie przyczynić się do pogłębienia kryzysu klimatycznego. Dlatego kluczowe jest rozwijanie i wdrażanie energooszczędnych technologii oraz świadome wykorzystywanie ich w kontekście ochrony środowiska.
7 zasad efektywnego korzystania z AI
Warto zauważyć, że wspomniane wcześniej centra danych każdego dnia przetwarzają tysiące interakcji ze sztuczną inteligencją inicjowanych przez indywidualnych użytkowników. Jednocześnie serwery w centrach danych obsługujących modele AI wymagają nieustannego chłodzenia, co wiąże się z ogromnym zużyciem wody. Szacuje się, że interakcja z ChatGPT, podczas której użytkownik zadaje od 5 do 50 pytań, prowadzi do zużycia około 0,5 l.
Czy to oznacza, że powinniśmy rezygnować z AI? Niekoniecznie. Zamiast tego warto nauczyć się korzystać z tych narzędzi bardziej efektywnie, ograniczając niepotrzebne interakcje, precyzyjnie formułując zapytania i wybierając narzędzia AI tam, gdzie faktycznie jest to uzasadnione.
• Zacznij od precyzyjnego celu – dokładne pytanie, zawierające kontekst i precyzujące oczekiwania wobec odpowiedzi, oznacza mniej zużytej energii na jej wygenerowanie. Im mniej niepotrzebnych iteracji w rozmowie, tym mniej ostatecznie zużytych zasobów.
• Podaj dokładny kontekst już na starcie – im bardziej szczegółowy prompt, tym mniej potrzeby dalszego doprecyzowywania i modyfikowania ostatecznej odpowiedzi.
• Nie używaj AI tam, gdzie nie jest to konieczne – nie każde zagadnienie wymaga angażowania sztucznej inteligencji. Na fali zachwytu narzędziami AI wiele osób zaczęło traktować je jak wyszukiwarkę. To błąd! Niejednokrotnie szybciej i bardziej ekologicznie znajdziesz odpowiedź w Google. Korzystaj ze sztucznej inteligencji tam, gdzie faktycznie może to przynieść korzyści.
• Zdefiniuj format odpowiedzi – jeśli potrzebujesz listy lub tabeli, zaznacz to od razu, zamiast otrzymać odpowiedź w niedopasowanym formacie i następnie prosić o dostosowanie ją do tego oczekiwanego.
• Unikaj korzystania z AI w godzinach szczytu – choć centra danych są zoptymalizowane, mniejsze obciążenie serwerów w jednym czasie może przekładać się na niższe zużycie zasobów.
• Edukuj innych – wprawdzie świadomość ekologiczna rośnie, ale wielu użytkowników nadal nie zdaje sobie sprawy z wpływu AI na środowisko. Dzieląc się wiedzą o odpowiedzialnym korzystaniu z narzędzi sztucznej inteligencji, pomagasz tworzyć pozytywny efekt skali.
• Inwestuj w zieloną AI – jeśli inwestujesz, pomyśl o wyborze akcji czy ETF-ów na spółki związane z ekologicznymi technologiami, które stawiają na energooszczędne centra danych, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii lub innowacyjne metody zmniejszania śladu węglowego. Firmy rozwijające zieloną sztuczną inteligencję, takie jak producenci energooszczędnych chipów czy dostawcy chmur obliczeniowych neutralnych pod względem emisji CO₂, mogą nie tylko przyczynić się do zrównoważonego rozwoju, lecz także być atrakcyjną inwestycją w perspektywie długoterminowej.
- Tekst: Julia Wlazło – marketerka specjalizująca się w branży IT. Miłośniczka nowych technologii, sztucznej inteligencji i języka polskiego. Prywatnie weganka, przyjaciółka zwierząt, joginka i inwestorka
- Tekst ukazał się w numerze 5/2025 Magazynu VEGE
[/wcr]
