Pierwszy miesiąc prenumeraty cyfrowej za 5 złzamawiam

Logowanie

Wzory więzi

październik 24 2026

W zależności od naszych doświadczeń z dzieciństwa w relacjach z innymi ludźmi możemy czuć zarówno spokój, jak i potrzebę nadmiernej kontroli lub chęć ucieczki.

Przywiązanie jest fundamentem naszych relacji. Więzi z innymi mają bowiem ogromny wpływ na jakość naszego życia. Od nich zależy poziom satysfakcji i zadowolenia, poczucie bezpieczeństwa i przynależności, a także nasza samoocena. Z jednej strony potrafią skutecznie regulować emocje, z drugiej mogą przysparzać wiele napięć i frustracji.

Podstawy

Styl przywiązania to sposób, w jaki tworzymy więzi emocjonalne z drugim człowiekiem. Taki schemat kształtuje się już na etapie niemowlęctwa i jest odpowiedzią na to, jak zachowuje się główna figura przywiązania, czyli osoba, z którą dziecko ma najwięcej kontaktu. Najczęściej jest to matka, nieco rzadziej ojciec, a w dalszej kolejności np. babcia czy ciocia. Reakcje głównego opiekuna mają kluczowy wpływ na rozwój psychiczny i fizyczny dziecka. Gdy relacja była przewidywalna, a dorosły odpowiadał na potrzeby malucha, młody człowiek mógł rozwijać przekonanie, że bycie blisko jest bezpieczne, dostępne i nie wiąże się z nim nic złego. W przypadku doświadczania niespójności reakcji, nieregularnych kontaktów i chłodu opiekuna dziecko uczy się, że bliskość jest szkodliwa, ryzykowna i należy jej unikać.

Twórcą teorii przywiązania jest brytyjski psychiatra John Bowlby (1907–1990). Według jego powstałej w latach 50. XX w. koncepcji style przywiązania obrazują stopień poczucia bezpieczeństwa i zaufania w relacjach interpersonalnych. Psychiatra wysnuł takie wnioski po obserwacji zachowania dzieci podczas oddzielenia od głównego opiekuna.

Jego badania obejmowały osoby, do których w sytuacji zagrożenia, niepewności, choroby czy stresu zwraca się dziecko. Ta osoba, czyli wspomniana główna figura przywiązania, powinna być dla dziecka bezpieczną bazą i kojącym oparciem. System przywiązania aktywuje się bowiem w sytuacjach trudnych. Jeżeli opiekun reaguje na niezaspokojone potrzeby malucha, które ten wyraża poprzez wołanie albo płacz, to buduje się schemat oparty na bezpieczeństwie oraz przewidywalności. Gdy opiekun nie jest responsywny, dziecko wykształca strategie obronne – hiperaktywację lub dezaktywację. Ta pierwsza charakteryzuje się bardzo silną potrzebą kontaktu i opieki, co dziecko pokazuje poprzez intensywne próby nawiązania kontaktu z opiekunem. Dezaktywacja prowadzi zaś do tłumienia potrzeb i emocji, unikania interakcji z rodzicem, wycofania i izolacji. Powtarzalność i związana z nią przewidywalność doświadczeń w pierwszych latach życia dziecka utrwala schemat radzenia sobie w sytuacjach, które są trudne i wymagające wsparcia i pomocy.

Dalsze prace

Teoria przywiązania Johna Bowlby’ego została w późniejszych latach rozwinięta przez jego uczennicę i współpracowniczkę Mary Ainsworth. Na podstawie wspólnych obserwacji reagowania dziecka na rozłąkę z opiekunem badacze wyodrębnili cztery główne style przywiązania: bezpieczny, lękowy, unikowy i zdezorganizowany.

Styl bezpieczny

Bezpieczny styl przywiązania wykształca się u dziecka, kiedy matka (lub inna główna figura przywiązania) jest osobą stabilną psychicznie i zdolną do okazywania bliskości. Maluch doświadcza przewidywalnych i bezpiecznych reakcji ze strony opiekuna, który jest uważny na potrzeby dziecka i zaspokaja je poprzez odpowiednią ilość stymulacji i emocjonalnego wsparcia. W sytuacji krótkiej rozłąki z rodzicem dziecko potrafi zająć się sobą, eksplorując świat, będąc przy tym zupełnie spokojnym. Wie bowiem, że opiekun wkrótce powróci, dlatego nie czuje się zagrożone. Gdy matka ponownie pojawia się przy maluszku, ten wita ją radośnie i reaguje dużym spokojem. Dostrojenie emocjonalne rodzica jest dla dziecka bezpieczną bazą i stabilnym oparciem, dzięki czemu młody człowiek będzie dorastał w przekonaniu o byciu kochanym i ważnym, a świat zewnętrzny będzie postrzegał jako miejsce przyjazne i bezpieczne. Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania w naturalny sposób potrafią godzić bliskość z zachowaniem autonomii. Wchodząc w świat dorosłych relacji, nie mają problemu z tworzeniem satysfakcjonujących, wartościowych więzi opartych na bliskości oraz zaufaniu.

Styl lękowy

Lękowy styl przywiązania (zwany też lękowo-ambiwalentnym) powstaje na skutek życia z opiekunem nieprzewidywalnym, mało responsywnym, zdystansowanym i niedostępnym emocjonalnie. Taki rodzic rzadko reaguje na potrzeby dziecka, ponieważ jest obojętny, chłodny i skupiony na swoim wewnętrznym świecie. W sytuacji rozłąki maluch reaguje intensywnym płaczem, jest zagubiony i zalękniony. Nieprzewidywalność zachowań głównej figury przywiązania, która bywa raz nadmiernie zaangażowana, a innym razem wycofana, sprawia, że dziecko uczy się polegać tylko na sobie. Jego nadodpowiedzialność skutkuje poczuciem konieczności brania na siebie problemów i emocji osób dorosłych, przez co dziecko traci połączenie z własnym wnętrzem, swoimi potrzebami i uczuciami. W lękowym stylu przywiązania bliskie relacje oparte są głównie na lęku przed odrzuceniem i zależnością od drugiego człowieka. Dziecko porzuca swoją autonomię i odrębność, ponieważ boi się opuszczenia ze strony bliskiej osoby. Brak ustanowionych własnych granic i potrzeba psychicznego oraz fizycznego „zlewania się” z przyszłym partnerem prowadzą do poszukiwania, a następnie opierania własnej wartości na ocenach innych ludzi.

Styl unikowy

Unikowy styl przywiązania charakteryzuje się nadmierną potrzebą niezależności i samowystarczalności. Dominującym stanem jest w tym przypadku lęk przed bliskością. Jest to odpowiedź na negatywne nastawienie matki do malucha, jej nadmierne skupienie na sobie oraz nieumiejętność albo niechęć do zaspokajania potrzeb dziecka. W sytuacji rozłąki z matką maluch odczuwa niewielki stres, a przy ponownym kontakcie z rodzicem wykazuje małe zainteresowanie interakcją. Zdarza się, że dziecko jest przyjaźniej nastawione do osób obcych, a na główną figurę przywiązania reaguje dystansem i chłodem. Nie szuka bliskości w postaci przytulania, bo tego nie doświadczało. Gdy rodzic nie reaguje na emocje dziecka wyrażane poprzez złoszczenie się i płacz, maluch uczy się je tłumić, co daje mu poczucie kontroli i iluzję bezpieczeństwa. Odcięcie od przeżywanych emocji staje się naturalną formą chroniącą przed psychicznym bólem, opuszczeniem i odrzuceniem. Obserwując z boku dziecko z unikowym stylem przywiązania, można odnieść wrażenie, że jest ono bardzo spokojne, grzeczne i nie przysparza problemów. W rzeczywistości maluch odłączył się od przeżywania swoich emocji i potrzeb.

Styl zdezorganizowany

Na podstawie badań prowadzonych w latach 80. XX wieku psycholożki Mary Main i Judith Solomon wyodrębniły czwarty styl przywiązania zwany zdezorganizowanym. To wzorzec łączący cechy unikowe z lękowymi. Rozwija się wtedy, gdy główny opiekun zamiast stwarzać swojemu dziecku bezpieczeństwo i oparcie, sam staje się źródłem silnego lęku, co wywołuje u dziecka dystres i wewnętrzne rozdarcie. Powstały w ten sposób konflikt sprawia, że maluch pragnie doświadczać bliskości, ale odczuwa równie silny lęk przed nią i ma poczucie zagrożenia.

Zdezorganizowany styl przywiązania nierzadko wiąże się z doświadczaniem przemocy ze strony opiekuna, licznych zaniedbań oraz permanentnej nieprzewidywalności reakcji. Pod wpływem licznych nadużyć i deficytów opiekuńczych dziecko bywa impulsywne i niestabilne, ponieważ swoje emocje oraz zachowania opiera na dwóch przeciwstawnych komponentach, lękowym i unikowym. W dorosłości taki człowiek ma duże problemy z budowaniem stabilnych relacji, jest nadmiernie zalękniony, zdezorientowany i nieufny.

Związki

Style przywiązania u dorosłych uruchamiają się i są najbardziej widoczne w bliskich relacjach. Opisują sposób, w jaki reagujemy na emocje i zachowania naszego partnera. W zależności od rodzaju posiadanego przez nas wzorca możemy różnie reagować na zachowania drugiej strony, np. milczeniem, dystansowaniem się, potrzebą spędzania wolnego czasu w pojedynkę lub nieodpisywaniem na wiadomości.

Dorośli z bezpiecznym stylem przywiązania w swobodny sposób wyrażają swoje potrzeby i mówią o nich otwarcie. Nie boją się wyrażać złości, zazdrości czy lęku, ponieważ nie mają przy tym obaw, że zostaną przez innych źle ocenieni, odrzuceni czy wyśmiani. W relacji partnerskiej nie boją się prosić o wsparcie, a w razie potrzeby są podporą dla swojego partnera. Szanują autonomię w związku, doskonale rozumiejąc, jak istotna jest odrębność drugiego człowieka. Stawianie granic partnerowi oraz szacunek dla jego własnych to dla nich oczywisty i naturalny mechanizm relacyjny.

W bezpiecznym przywiązaniu osoby są niezależne od drugiej strony, potrafią być samodzielne zarówno w działaniu, jak i w podejmowaniu decyzji. Choć mogą czasem nie zgadzać się z partnerem, nie tworzą przez to konfliktu. Różnice w opinii na dany temat nie są w związku źródłem napięć, tylko zachętą do podejmowania konstruktywnej dyskusji. Poza tym ludzie z bezpiecznym stylem przywiązania nie odczuwają lęku przed bliskością. Czują się pewnie w budowaniu relacji opartych na intymności i zażyłości. Pozwala im to na tworzenie dojrzałego związku, w którym bliskość i niezależność nie wykluczają się.

Lękowy styl przywiązania charakteryzuje się przesadną zależnością od partnera. Taka osoba całkowicie podporządkowuje swoje emocje oraz potrzeby tej drugiej, a to sprawia, że sama przestaje mieć z nimi kontakt. Dominującymi uczuciami towarzyszącymi przez większość czasu są napięcie i zamartwianie się. Przedłużająca się nieobecność partnera, chwilowa zmiana jego zachowania, mniejsza inicjatywa czy inny ton głosu bywają lękowymi zapalnikami. W głowie pojawiają się myśli podważające własną wartość („Czy zrobiłam coś źle?”, „Czy ona mnie jeszcze kocha?”). Ludzie z lękowym stylem przywiązania bardzo pragną bliskości, ale pozostaje ona niestabilna. Potrzeba ciągłego zapewniania o miłości od partnera, nadmierne analizowanie jego słów i zachowań, a także wzmożona czujność nakręcają spiralę lęku, tworząc błędne koło. Zdarza się, że w odpowiedzi na mniejsze zainteresowanie ze strony partnera osoby z lękowym stylem przywiązania wykazują zachowania protestacyjne – obrażają się, grożą partnerowi odejściem, testują go lub obsesyjnie wydzwaniają, gdy bliska osoba przez jakiś czas nie odbiera telefonu. W taki sposób dążą do przywrócenia spokoju i poczucia bezpieczeństwa.

Dorośli z unikowym stylem przywiązania mają najwyższy poziom lęku przed bliskością spośród wszystkich stylów. Nadmierna zażyłość wywołuje w nich strach przed zawłaszczeniem przez partnera, co odbierają jako zagrożenie ich autonomii i wolności. Nie oznacza to jednak, że nie chcieliby tworzyć bliskich relacji. Wycofywanie się podczas konfliktu, obawa przed odsłonięciem swoich emocji, niechęć do proszenia o pomoc czy kilkugodzinne milczenie to strategia, którą wypracowali jako małe dzieci – mechanizm mający ich uchronić przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Wśród osób z unikającym stylem przywiązania częstą reakcją na nadmierną bliskość ze strony partnera są chłód i dystans. Automatyczne sięganie po tę strategię jest wyrazem przymusu kontrolowania sytuacji oraz lęku przed zależnością od partnera.

Największe psychiczne bezpieczeństwo daje takim osobom silne poczucie samodzielności, niezależności oraz samostanowienia.
Zdezorganizowany styl przywiązania wiąże się z dużą zmiennością pomiędzy przyciąganiem a odpychaniem innych ludzi. Ponieważ dorośli tak bardzo pragną więzi, a jednocześnie tak bardzo się jej boją, relacja staje się dla nich źródłem wielu napięć i chaosu. Z jednej strony partnerstwo daje im poczucie bezpieczeństwa, z drugiej powoduje silny lęk przed zranieniem, wykorzystaniem lub porzuceniem. W efekcie pojawia się zachowanie pełne sprzeczności i niespójności. Po intensywnym zbliżeniu się do partnera i zaangażowaniu w krótkim czasie taka osoba przechodzi do pozycji ofensywnej, nagłego wycofania się i silnej potrzebie izolacji. Nazywa się to mechanizmem „zostań–odejdź”.

Osoby ze zdezorganizowanym stylem przywiązania mają tendencję do sabotowania własnego szczęścia. Gdy tylko w relacji układa się dużo lepiej, gdy chwilowo panuje spokój, radość i harmonia, wówczas uruchamia się w nich niepokój i podejrzliwość, co często popycha ich do prowokowania kłótni z partnerem oraz wywoływania konfliktowych sytuacji.

Praca własna

Gdy przyglądając się naszym relacjom, dostrzegamy powtarzalność i zwracamy uwagę na to, że funkcjonujemy według pewnego wzorca, który nam nie służy, może pojawić się w nas chęć zmiany. Praca nad modyfikacją nieadaptacyjnego stylu przywiązania jest możliwa dzięki neuroplastyczności mózgu, który ma naturalną zdolność do przekształcania struktur odpowiedzialnych za regulację emocji. Samo zrozumienie posiadanego stylu przywiązania to jednak za mało, by nastąpiła w nas wyraźna, a przede wszystkim trwała zmiana.

Jednym ze najskuteczniejszych sposobów pracy nad stylem przywiązania jest psychoterapia. Aby przekształcić nieadaptacyjny wzorzec, potrzebujemy doświadczyć relacji opartej na więzi bezpiecznej, przewidywalnej i responsywnej. Więź terapeutyczna daje taką możliwość, a dzięki autentycznemu zaangażowaniu, zaufaniu oraz akceptacji stopniowo możemy poznawać nowe sposoby przyjmowania bliskości oraz reagowania na nią.

Kolejnym ważnym czynnikiem zmiany jest otaczanie się ludźmi empatycznymi, życzliwymi, akceptującymi różnice w wyglądzie, wartościach czy opiniach na dany temat. Emocjonalne bezpieczeństwo takich relacji wyraźnie wspomoże proces terapeutyczny, który – choć trudny i rozciągnięty w czasie – będzie punktem wyjścia do tworzenia bliskich więzi.

Styl przywiązania nie jest wyrokiem, tylko schematem wypracowanym w dzieciństwie jako odpowiedź na pierwsze relacje. Choć kształtuje się na etapie wczesnej zależności od głównego opiekuna bez udziału naszej woli i świadomości – i nie mamy na niego wpływu – nie musi być stały i niezmienny. Dzięki świadomemu rozpoznaniu naszego nieadaptacyjnego wzorca i zaangażowaniu w pracę terapeutyczną możemy nauczyć się wychodzić poza ukształtowany w dzieciństwie schemat, a dzięki plastyczności mózgu wypracować taki, który poprawi jakość naszych relacji i nasze w nich funkcjonowanie.

  • Tekst: Judyta Rozbicka
  • Tekst ukazał się w numerze 11/2026 Magazynu VEGE
WSPIERAM10 zł WSPIERAM25 zł WSPIERAM50 zł